RBI Bank New Rules 2025: बँक खात्यातील नॉमिनीबाबत नियम बदलला आहे, सर्व बँक खातेधारकांनी हे जाणून घ्यावे
RBI Bank New Rules 2025 भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) १ नोव्हेंबर २०२५ पासून बँक खात्यांशी, मुदत ठेव (FD), आवर्ती ठेव (RD) आणि लॉकरशी संबंधित नॉमिनी नियमांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल केले आहेत. आता खातेधारकांना एका खात्यात जास्तीत जास्त चार वारसदार (नॉमिनी) नियुक्त करण्याची परवानगी दिली आहे, तर यापूर्वी फक्त एकाच व्यक्तीला नॉमिनी म्हणून नोंदवता येत होते. या निर्णयाचा उद्देश खातेधारकाच्या निधनानंतर मालमत्तेचे वाटप अधिक सोप्या आणि स्पष्ट पद्धतीने होण्यासाठी आहे. नव्या नियमांनुसार प्रत्येक नॉमिनीचा हिस्सा टक्केवारीनुसार निश्चित करता येईल. त्यामुळे वारसांमधील वाद टाळता येतील.
RBI च्या नॉमिनी नियमांमध्ये बदल
भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) ने नवीन नियम जाहीर करताना सांगितले आहे की आता बँक खात्यात जास्तीत जास्त चार नॉमिनी (वारसदार) जोडता येतील. त्यामुळे खातेधारक आपली रक्कम चार व्यक्तींमध्ये ठराविक टक्केवारीनुसार वाटू शकतो. या बदलामुळे बँकिंग व्यवहार अधिक पारदर्शक होतील आणि ग्राहकांना त्यांच्या संपत्तीवर अधिक नियंत्रण मिळेल. यापूर्वी फक्त एका नॉमिनीचीच परवानगी असल्याने वारसांमध्ये अनेकदा वाद निर्माण होत असत. आरबीआयने स्पष्ट केले आहे की नॉमिनी जोडणे बंधनकारक नाही, पण बँकेने ग्राहकांना त्याबद्दल माहिती देणे आवश्यक आहे.
नॉमिनी जोडण्याची प्रक्रिया सोपी
नवीन नियमांनुसार आता नॉमिनी जोडणे, बदल करणे किंवा हटविण्याची प्रक्रिया अधिक सोपी आणि जलद करण्यात आली आहे. बँकांना प्रत्येक नॉमिनी अर्जाची पोचपावती तीन कार्यदिवसांच्या आत देणे अनिवार्य राहील. ग्राहकांना आता ही प्रक्रिया डिजिटल पद्धतीने पूर्ण करण्याचीही सुविधा उपलब्ध होईल, ज्यामुळे वेळ आणि कागदपत्रांची बचत होईल. या निर्णयामुळे खातेधारकांना त्यांच्या इच्छेनुसार नॉमिनी माहिती सहजपणे अद्ययावत करता येईल. आरबीआयने ठरवले आहे की बँक खात्यांबरोबरच एफडी, आरडी आणि लॉकरमधील नॉमिनी तपशील म्हणून स्पष्टपणे नोंदवले जातील.
मोबाईल बँकिंगद्वारे नॉमिनी प्रक्रिया
भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) नवीन नामनिर्देशन नियमांमध्ये मोठा बदल करून डिजिटल प्रक्रियेला प्राधान्य दिले आहे. आता ग्राहकांना नॉमिनी जोडण्यासाठी किंवा बदलण्यासाठी बँकेत जाण्याची गरज राहणार नाही, कारण ही प्रक्रिया इंटरनेट बँकिंग आणि मोबाईल बँकिंगद्वारे करता येईल. यामुळे वेळेची बचत होऊन सोयीसुविधा वाढतील. बँकांना ग्राहकांची वैयक्तिक माहिती सुरक्षित ठेवण्याची जबाबदारीही देण्यात आली आहे. डिजिटल पद्धतीमुळे मानवी चुका होण्याची शक्यता कमी होईल आणि सर्व माहिती ऑनलाइन नोंदली जाईल. ग्राहकांना त्यांच्या नॉमिनीची माहिती कधीही सहज पाहता येईल.
कुटुंबाच्या आर्थिक सुरक्षिततेसाठी फायदेशीर
नवीन नॉमिनी नियम हा त्या लोकांसाठी अत्यंत लाभदायक ठरणार आहे, जे आपल्या कुटुंबाच्या आर्थिक सुरक्षिततेबद्दल सतर्क आहेत. यापूर्वी फक्त एकाच नॉमिनीचे नाव नोंदवता येत असल्याने, मृत्यूनंतर कुटुंबातील इतर सदस्यांना रक्कम मिळवण्यात अडचणी येत असत. आता खातेधारकांना चार नॉमिनींपर्यंत नावे जोडण्याची मुभा देण्यात आली आहे, ज्यामुळे संपत्तीचे वितरण अधिक लवचिक झाले आहे. या बदलामुळे कुटुंबातील प्रत्येक सदस्याला आपल्या हक्काचा वाटा मिळू शकतो. विशेषतः संयुक्त कुटुंबे आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठी ही सुविधा अधिक सोयीची ठरेल. यामुळे वारसाहक्काशी संबंधित वाद कमी होतील.
नॉमिनी पावती आणि ग्राहक अधिकार
नवीन नियमांनुसार, आता प्रत्येक बँकेने नॉमिनी जोडण्यासाठी किंवा बदल करण्यासाठी आलेल्या अर्जावर ग्राहकाला पावती देणे आवश्यक केले आहे. कोणत्याही ग्राहकाशी संबंधित नॉमिनी अर्ज बँक वैध कारणांशिवाय नाकारू शकणार नाही. तसेच ग्राहकांना कोणत्याही वेळी आपले नॉमिनी तपशील बदलण्याचा किंवा अद्ययावत करण्याचा अधिकार असेल. यासोबतच, RBI ने बँकांना आदेश दिला आहे की नॉमिनी प्रक्रियेबाबतची सर्व माहिती ग्राहकांना स्पष्टपणे देणे बंधनकारक आहे. यामुळे ग्राहकांना नॉमिनीबाबतची प्रक्रिया आणि तिचा लाभ अधिक चांगल्या प्रकारे समजेल.
नॉमिनी सुविधा सर्व बँक सेवांवर लागू
आरबीआयने अलीकडेच जाहीर केलेले नॉमिनी नियम आता फक्त बचत खात्यापुरते मर्यादित नाहीत. या नव्या नियमांनुसार, ग्राहकांनी आपली नॉमिनेशन प्रक्रिया बँकेतील इतर अनेक सेवांवरही लागू केली जाऊ शकते. यामध्ये मुदत ठेवी, आवर्ती ठेवी, डिमॅट खाते, लॉकर आणि सुरक्षित अभिरक्षा यांसारख्या सेवा समाविष्ट आहेत. म्हणजेच, तुम्ही जिथेही बँकेत पैसे किंवा मौल्यवान वस्तू ठेवता, तिथे तुम्ही चार नॉमिनीजपर्यंत नोंदणी करू शकता. हे नियम ग्राहकांच्या आर्थिक आणि सुरक्षिततेच्या दृष्टीने अधिक सोयीस्कर आहेत. यामुळे निधी किंवा महत्त्वाच्या वस्तूंचा हक्क नॉमिनीजना स्पष्टपणे हस्तांतरित होऊ शकतो.
ग्राहकांना एकत्रित नियंत्रण आणि सुरक्षितता
ग्राहकांना आता त्यांच्या सर्व आर्थिक साधनांवर एकत्रित नियंत्रण आणि सुरक्षितता मिळणार आहे. यामुळे त्यांच्या व्यवहारांचे व्यवस्थापन सोपे आणि पारदर्शक होईल. यामध्ये खास बाब अशी आहे की बँकेच्या प्रत्येक कागदपत्रावर आणि प्रमाणपत्रावर नामनिर्देशित व्यक्तीचा (नॉमिनी) नोंद असणार आहे. यामुळे भविष्यात कोणत्याही दावे किंवा हक्काच्या प्रक्रियेत विलंब होण्याची शक्यता कमी होईल. ग्राहकांना त्यांच्या मालकीच्या साधनांवर पूर्ण अधिकार आणि सुरक्षितता मिळेल. बँक ही संपूर्ण माहिती अचूक पद्धतीने ठेवेल आणि नॉमिनीला योग्य ती सुविधा मिळेल.
