Toll Plaza Free Entry जर तुम्ही राष्ट्रीय महामार्गावर प्रवास करत असाल, तर इंधनाचा खर्च (पेट्रोल-डिझेल) आणि टोल टॅक्स ही दोन मोठी आर्थिक बाबी असतात. टोल प्लाझावर भरावा लागणारा शुल्क तुमच्या प्रवासाच्या खर्चावर मोठा परिणाम करू शकतो. मात्र, खूप कमी लोकांना माहिती असते की काही विशेष नियमांअंतर्गत सर्वसामान्य नागरिकांनाही टोल प्लाझावरून मोफत प्रवेश मिळू शकतो. या नियमांचा लाभ घेतल्यास तुमचा प्रवास अधिक स्वस्त होऊ शकतो. यासाठी काही ठराविक अटी लागू असतात. केंद्र सरकारने याबाबत काही नियम आणि सवलती जाहीर केलेल्या आहेत. या नियमांची माहिती असणे प्रत्येक वाहनचालकासाठी उपयुक्त ठरू शकते.
टोलमध्ये सूट मिळवण्याचे नियम
हायवेवर प्रवास करताना पेट्रोल-डिझेलचा खर्च तर असतोच, पण टोल टॅक्सही एक मोठा आर्थिक भार ठरतो. अनेक वेळा टोल प्लाझावर भरावा लागणारा हा टॅक्स आपल्या संपूर्ण प्रवासाच्या खर्चावर परिणाम करतो. त्यामुळे प्रवासाची एकूण किंमत वाढते आणि बजेट बिघडते. पण तुम्हाला माहिती आहे का की काही विशिष्ट नियमांअंतर्गत सामान्य नागरिकांनाही टोलमधून सूट मिळू शकते? काही खास परिस्थितींमध्ये तुम्हाला टोल भरावा लागणार नाही. यासाठी सरकारने ठराविक अटी घालून दिल्या आहेत. योग्य माहिती असल्यास तुम्हीही या सुविधेचा लाभ घेऊ शकता.
विशिष्ट व्यक्तींना टोल सवलत
काही विशिष्ट श्रेणीतील व्यक्तींना टोल टॅक्सपासून सूट दिली जाते. ही सूट मिळवण्यासाठी काही ठराविक अटी आणि नियम पूर्ण करणे आवश्यक असते. ही सवलत कोणत्या व्यक्तींना मिळते आणि त्यासाठी काय प्रक्रिया आहे, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. केंद्र सरकारने काही व्यक्तींसाठी टोल माफ करण्याची तरतूद केली आहे. उदाहरणार्थ, संरक्षण विभागातील अधिकारी, शासकीय वाहनधारक, अपंग व्यक्ती यांना टोलमधून सूट दिली जाऊ शकते. मात्र, यासाठी त्यांच्याकडे अधिकृत ओळखपत्र आणि संबंधित कागदपत्रे असणे आवश्यक असते. या सूट संदर्भातील नियम व अटी वेगवेगळ्या परिस्थितीनुसार लागू होतात.
जर तुम्हाला कोणत्याही टोल प्लाझावर 10 सेकंदांपेक्षा जास्त वेळ थांबावं लागलं, तर तुम्हाला टोल भरावा लागणार नाही, असा नियम आहे. या नियमानुसार वाहनचालकांना वेळेची बचत आणि सुलभ प्रवासाचा लाभ होतो. याशिवाय, आणखी एक नियम असा आहे की जर टोल प्लाझावर वाहनांची रांग 100 मीटरपेक्षा जास्त असेल, तर देखील टोल आकारता येणार नाही. सरकारने वाहतूक सुलभ आणि जलद होण्यासाठी हे नियम लागू केले आहेत. वाहनधारकांना उगीचच तासन्तास टोलवर अडकू नये, यासाठी ही विशेष तरतूद आहे. टोल नाक्यांवरील वाहतूक व्यवस्थापन अधिक चांगलं होण्यासाठी हे नियम उपयुक्त ठरतात.
लहान अंतरासाठी टोल पुन्हा नाही
जर तुम्ही राष्ट्रीय महामार्ग किंवा एक्सप्रेसवेवर प्रवास करत असाल आणि 60 किलोमीटरच्या आत टोल भरला असेल, तर पुन्हा कॉल करून टोल भरण्याची गरज नसते. काही विशिष्ट मार्गांवर ही सवलत लागू होते. यामध्ये वाहनाच्या हालचालींचं ट्रॅकिंग ग्लोबल नेव्हिगेशन सॅटेलाईट सिस्टम (GNSS) द्वारे केलं जातं. जर तुमच्या वाहनामध्ये GNSS बसवलेलं असेल, तर काही महामार्गांवर 20 किलोमीटरपर्यंतचा प्रवास मोफत होऊ शकतो. सरकारच्या नव्या धोरणांमुळे या प्रकारच्या सुविधांना चालना मिळाली आहे. यामुळे लहान अंतराचा प्रवास करणाऱ्यांना मोठा दिलासा मिळू शकतो.
टोलचा उपयोग रस्त्यांच्या विकासासाठी
तीन आणि चार चाकी खासगी तसेच मोठ्या व्यावसायिक वाहनांवर एका राज्यातून दुसऱ्या राज्यात जाताना राष्ट्रीय महामार्ग आणि एक्सप्रेसवेवर टोल शुल्क लागते. हे टोल शुल्क मुख्यतः रस्त्यांच्या देखभालीसाठी आणि नवीन रस्ते बांधण्यासाठी सरकारकडून घेतले जाते. वाहनचालकांना या शुल्काचा उपयोग रस्ते सुधारण्यासाठी होतो, ज्यामुळे प्रवास अधिक सुरक्षित आणि आरामदायक बनतो. टोलमुळे सरकारला रस्त्यांच्या दर्जापर्यंत लक्ष ठेवता येते. त्यामुळे हा खर्च वाहनधारकांसाठी आवश्यक ठरतो. टोल न भरल्यास वाहनांना प्रवासात अडथळा येऊ शकतो. त्यामुळे टोल भरणे हा कायदेशीर आणि आवश्यक भाग आहे.
टोल प्लाझांचा मोठा विस्तार
भारतामध्ये वाहनांची संख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे, आणि त्याचबरोबर टोल प्लाझांचा देखील मोठ्या प्रमाणावर विस्तार होतो आहे. देशभरात सध्या सुमारे 1063 टोल प्लाझा कार्यरत आहेत. गेल्या पाच वर्षांत 400 पेक्षा जास्त नवीन टोल प्लाझा उभारण्यात आले आहेत. वाहनांची वाढ लक्षात घेता टोल प्लाझांची गरज अधिक वाढली आहे. यामुळे प्रवाशांना आणि वाहनचालकांना थोडेसे अतिरिक्त खर्च करावे लागतात. सरकारने वाहतूक सुरक्षेसाठी आणि रस्त्यांच्या देखभालीसाठी हे टोल प्लाझे वाढवले आहेत. भविष्यातही या संख्येत वाढ होण्याची शक्यता आहे.
टोल महसूलाने सुधारले रस्ते
नेशनल हायवे अथॉरिटी ऑफ इंडियानुसार, 2024-2025 या आर्थिक वर्षात राष्ट्रीय महामार्ग आणि एक्सप्रेसवेवरून टोल कर म्हणून 61 हजार कोटींपेक्षा जास्त उत्पन्न मिळाले आहे. हा आकडा दरवर्षी वाढत आहे, ज्यामुळे टोल महसुलाचा रस्त्यांच्या विकासात वाढता महत्त्व अधोरेखित होते. देशातील पायाभूत सुविधांच्या सुधारणेसाठी टोल रक्कम एक महत्त्वाचा स्रोत बनली आहे. वाढत्या वाहतुकीच्या मागणीनुसार आणि नवीन रस्ते बांधकामामुळे या उत्पन्नात सातत्याने वाढ होत आहे. या महसुलामुळे राष्ट्रीय महामार्गांची गुणवत्ता सुधारण्यास आणि नवीन प्रकल्प राबविण्यास मदत होते.
